گفت وگو با دكتر «مهدي زارع» درباره زمين لرزه و لزوم دقت در پيش بيني و خبررساني آن روزنامه اعتماد-۱۳/۱۱/۸۸- صفحه علم

حضور پررنگ شبه علم در صفحه علم رسانه ها

سليمان فرهاديان چندي پيش در رسانه هاي گروهي ايران خبري منتشر شد مبني بر اينكه بيشتر زلزله هاي مهم در دي ماه اتفاق مي افتد و نسبت به لزوم اطلاع رساني آن به مردم تاكيد شده بود. از آنجا كه گوينده خبر داده هايي براي اثبات صحت خبر خود ارائه نكرده بود و از طرفي اين خبر حاوي ادعاهايي بود كه براي اولين بار مطرح مي شد (مانند وجود ضدماده در لايه هاي زيرين زمين، تبديل ضدماده به ماده در اثر تابش خورشيد، تشكيل حفره هاي وسيع و خالي در زير پوسته جامد زمين و از بين رفته تكيه گاه پوسته و شكسته شدن اين لايه ها در اثر وزن خود و فرو رفتن در داخل ماده مذاب زيرين خود و در نهايت وقوع پديده زمين لرزه) موجب شگفتي بسياري از كارشناسان شد و پرسش هاي فراواني را درباره صحت و سقم آن پديد آورد. به همين مناسبت با جناب آقاي دكتر «مهدي زارع» معاون پژوهشي و فناوري «پژوهشگاه بين المللي زلزله شناسي و مهندسي زلزله» گفت وگو كرديم كه در ادامه مي خوانيد. -در اين خبر ادعا شده است زلزله هاي مخرب در ماه هاي خاصي بيشتر رخ مي دهند. آيا داده هاي علمي صحت چنين ادعايي را تاييد مي كند؟ هرگاه زلزله هاي مخرب رخ مي دهند، توجه به زمان رخداد آنها و همچنين علت جويي در مورد زمان و مكان وقوع زلزله نزد بعضي مردم بيشتر مي شود. البته وجود چند شاهد (مثل وقوع چند زلزله مهم ديگر در همان ماه در سال هاي قبل) موجب مي شود بعضي مردم به يك «اينهماني» ساده برسند و بگويند مثلاً زلزله ها در ماه خاصي بيشتر رخ مي دهند. زلزله 23 دي ماه 88 هائيتي كه موجب تلفات بسيار و تخريب تقريباً تمام زيرساخت هاي كشور فقير هائيتي شد و طبيعتاً توجه رسانه يي جهاني را برانگيخت، موجب شد بعضي مردم در ايران فكر كنند چون اين زلزله در دي ماه رخ داد و در ايران هم زلزله بم در 5 دي ماه 82 به وقوع پيوست و زلزله و سونامي بانداآچه اندونزي نيز در 6 دي ماه 83 مربوط به همين ماه بود، بنابراين مي توان به اين نتيجه ساده رسيد كه زلزله ها در دي ماه بيشتر به وقوع مي پيوندند. البته اگر تمام مسائل علمي را مي شد به همين سادگي و با كمترين داده و مشاهده حل كرد، شبه علم بايد جاي علم را مي گرفت و باورهاي شبه علمي و خرافات مسائل بشر را به سرعت (يا لااقل به تدريج) حل مي كرد. ولي واقعيت اين طور نيست. به ازاي تمام ماه هاي سال مي توان در تاريخ زلزله هاي ايران به وقوع زلزله هاي مخرب اشاره كرد. به عنوان نمونه، زلزله «خورگو» در فروردين ماه 1356 و زلزله «ناغان چهارمحال و بختياري» در فروردين ماه 1356، زلزله «كومره سرخي فارس» در ارديبهشت ماه 1378، «زلزله منجيل» در خردادماه 1369، زلزله تيرماه 1360 در «گلباف كرمان» و زلزله «چنگوره» در تيرماه 1381، زلزله «سيرچ كرمان» در مردادماه 1360، زلزله «بوئين زهرا» در شهريورماه 1341 و زلزله هاي «دشت بياض» و «فردوس» در شهريورماه 1347 و زلزله «طبس» در شهريورماه 1357، زلزله «لاله زار كرمان» در مهرماه 1302، زلزله «كريزان-خواف، قائنات» خراسان در آبان ماه 1358، زلزله «كولي بنياباد قائنات» در آذرماه 1358، زلزله «بم» در دي ماه 1382، زلزله «گرمخان بجنورد» در بهمن ماه 1375 و زلزله «داهوئيه زرند كرمان» در اسفندماه 1383، همگي زلزله هاي مهم و مخرب حدود 80 سال اخير در ايران بوده اند كه در ماه هاي مختلف سال رخ داده اند. بنابراين ربط دادن زلزله هاي مخرب به لحاظ آماري به يك ماه خاص سال درست نيست. -گفته مي شود وقوع زمين لرزه با فاصله زمين از خورشيد رابطه مستقيمي دارد و وقوع زلزله در دي ماه به دليل نزديكي زمين به خورشيد در اين ماه است. آيا اين ادعا تاييدشده است؟ در موضوع بررسي رخداد زمين لرزه ها و ارتباط احتمالي آنها با پديده هاي نجومي در متون علمي زلزله شناسي، مقالات متعددي منتشر نشده است. آنچه تاكنون منتشر شده متكي بر بررسي تاثير تغييرات ميدان مغناطيسي زمين و تغيير محور چرخش زمين بر پديده هاي ژئوفيزيكي (از جمله زمين لرزه ها و همچنين وقوع خورشيدلرزه ها) در بعضي مجلات زلزله شناسي و متون علمي نجوم و ستاره شناسي است. براي پاسخ به شما، مجدداً مجلات معتبر علمي زلزله شناسي را (براساس مقالات منتشره تا ژانويه 2010) جست وجو كردم و هيچ تحقيق علمي كه نشانگر كاربرد روش علمي براي يافتن رابطه معني دار بين دور و نزديك بودن خورشيد به زمين در فصل هاي مختلف و رابطه احتمالي آن با زلزله ها باشد، نيافتم. -گفته شده «زمين در دي ماه به نزديك ترين فاصله به خورشيد مي رسد و در غليظ ترين غلظت تشعشعات به اصطلاح كيهاني خورشيدي قرار مي گيرد و اين غلظت تشعشعات كيهاني كه عامل چسب هسته يي عناصر سازنده پوسته زمين هستند باعث سنتز هسته يي و ساخته شدن عناصر اعماق زيرين پوسته زمين و قطورتر شدن جداره زمين در دي ماه مي شوند و وقتي در اين فرآيند سنتز، حجم عظيمي از ضدماده درون زمين به ماده سنتز مي شود قاعدتاً حفره هاي وسيع و خالي در زير پوسته جامد زمين به وجود مي آيد كه تكيه گاه پوسته از بين رفته و به ناچار بر اثر وزن خود شكسته شده و در داخل مذاب زيرين خود فرو مي ريزد، يعني زمين لرزه روي مي دهد» اين ادعاها به چه معني است و آيا علم امروز آنها را تاييد مي كند؟ بخشي از پاسخ اين سوال را در پاسخ قبلي گفتم. بخش ديگر از سوال هم به موضوع منشاء رخداد زلزله ها مربوط است. لازم به يادآوري است كه بيشتر زمين لرزه هاي مخرب دنيا از نوع زمين لرزه هاي زمين ساختي هستند كه در اثر «جنبا» شدن گسل ها رخ مي دهند بنابراين اساس دانش بشر در مورد پديده مسبب رخداد زلزله ها با آنچه در سوال با پيش فرض مطرح شده متفاوت است و اساساً چنين پيش فرضي كه در سوال آمده بيشتر مناسب داستان هاي علمي -تخيلي و كتاب هاي شبه علم است. -در اين خبر از وجود ضدماده در لايه هاي زيرين زمين صحبت شده است. آيا اساساً در لايه هاي زيرين زمين ضدماده وجود دارد؟ در ضمن از نقش تابش هاي خورشيد در تبديل ضدماده به ماده صحبت شده است. آيا نبايد براي اثبات درستي چنين حدس و گماني به مجموعه كاملي از مشاهده و آزمايش متوسل شد؟ در ضمن در توجيه پديده هاي بين رشته يي مانند اين (نقش تابش خورشيد در تبديل ضدماده به ماده) آشنايي با فيزيك علاوه بر زمين شناسي و زلزله شناسي الزامي نيست؟ چنين فرضي صحيح نيست. نمي توان يك فرض غلط را مبنا گرفت و بعد به دنبال توجيه آن بود. بنابراين تبيين رخداد زمين لرزه براساس دانش ژئوفيزيك و براساس رياضيات، فيزيك و زمين شناسي (عمدتاً در نيمه دوم سده بيستم) شكل گرفته و به هيچ عنوان چنين مطالبي در متون پايه زلزله شناسي موجود نيست. -بارها شده است كه مردم ناآشنا با اصول و روش علمي همزماني دو پديده را نشانه وجود رابطه علت و معلولي بين آن دو در نظر مي گيرند (اگر زلزله يي در تابستان رخ دهد، مي گويند گرماي هوا باعث زلزله شده است) و سپس آن را تعميم مي دهند. (مي گويند زلزله هميشه تابستان رخ مي دهد) اصولاً رابطه علت و معلولي را در علم چگونه كشف مي كنند و چگونه يافته هاي علمي را تعميم مي دهند؟ اينكه مردم به «اينهماني» پديده هاي طبيعي بپردازند، ايرادي ندارد ولي اين نوع استدلال را نمي توان مبناي روش علمي گرفت. براساس روش علمي بايد شواهد كافي (متعدد) و مستدل براي يك پديده موجود باشد كه براساس يك روش تحقيق صحيح مورد آزمون قرار گيرد و در صورت صحت مكرر نوعي رابطه، با شكل گيري پيش فرض، به امتحان آن پيش فرض پرداخته شده و در نهايت به يك نظريه برسيم. البته خود اين نظريه هم قابل بررسي و آزمون است و امكان ابطال (در تحقيقات بيشتر و مفصل تر بعدي) را خواهد داشت. در مثال ذكرشده، به نمونه خوبي از يك مشاهده ساده (رخداد يك زلزله در يك فصل خاص از سال) اشاره شده است و واضح است چنين مشاهده اوليه يي با شواهد متعدد و متنوع ديگر آزموده نشده اند. بنابراين امكان تعميم اين نوع مشاهدات براي كشف زمان رخداد زلزله ها وجود ندارد. -در اين خبر آمده است «اگر رد پاي زلزله هاي مهيب و تاريخي دنيا را جست وجو كنيم مسلماً نمودار زمين لرزه ها در دي ماه به اوج خود مي رسد». آيا روش علمي اين است كه صرفاً دليلي را براي وقوع پديده يي حدس بزنيم و آن را در قالب گزاره يي قطعي با قيد «مسلماً» بيان كنيم يا اينكه بايد حدس را طي چندين مرحله آزمايش كنيم و نتيجه آزمايش ها را با اصول آماري و در نهايت دقت و احتياط تفسير كنيم؟ در پاسخ سوال قبلي گفتم پس از شكل گيري نظريه، خود نظريه بر اساس آزمون هاي بعدي قابل ابطال است. بنابراين امر قطعي در علم نداريم، ابطال پذيري و قابل آزمون بودن از شرايط يك گزاره علمي است. بررسي هاي دقيق و آزمون هاي متعدد به ارائه پيش فرض منجر مي شود كه در صورت قابليت طرح به عنوان نظريه، دانشگران هيچ گاه تعصبي در تبيين آن ندارند. -پژوهشگر يادشده مدعي شده است «سال هاست اين مورد بسيار مهم را در مطبوعات و روزنامه هاي كشور عنوان كرده ام»، آيا در كشورهاي پيشرفته كه نظام اطلاع رساني علمي سامان مندي دارند، هر كسي حدس هاي خود را به عنوان يافته هاي علمي با مطبوعات و روزنامه ها و رسانه هاي گروهي مطرح مي كند يا اينكه اول اين حدس را در جمع كارشناسان همان رشته مطرح مي كند و در صورتي كه تاييد شد به اطلاع رسانه هاي عمومي مي رسد تا در اختيار مردم قرار گيرد؟ محل طرح نتايج كارهاي علمي در تمام دنيا و در كشور ما، مجلات معتبر علمي است. در اين مجلات، مقالات بر اساس نظام داوري و مميزي علمي، بررسي و در نهايت در صورت پذيرش منتشر مي شوند. روزنامه ها وسيله مناسبي براي اطلاع رساني در امور مختلف هستند (و البته براي روزنامه نگاري علمي و همگاني كردن علم، در صورتي كه در آن روزنامه به علم هم بپردازند). البته در هيچ روزنامه يي انتشار مطلبي در صفحه علم يا صفحات ديگر آن، نمايانگر داوري تخصصي آن مطلب نيست. از سوي ديگر از دانشگران نمي توان انتظار داشت كه كار خود را كنار بگذارند و در مقابل مطالب مختلفي كه در روزنامه ها (و امروز در رسانه بسيار گسترده تر و همگاني تر و قابل دسترس تري نظير اينترنت) منتشر مي شوند، واكنش نشان دهند و به داوري آنها بپردازند. البته اين مساله نه مشكل روزنامه ها است، نه دانشگران. زماني مي توان در هر زمينه علمي به صيانت از اعتبار آن حوزه علمي پرداخت كه جامعه علمي قوي در آن موضوع تخصصي داشته باشيم. داشتن جامعه علمي در هر زمينه مي تواند ملاك قوت و اعتبار داوري مطالب منتشره در هر زمينه باشد. البته در زمينه قابليت بالاي دسترسي به رسانه ها و متعدد بودن آنها امكان كنترل همه مطالب منتشرشده نيست و نيازي به اين كنترل در همه موارد هم نيست و عملاً امكان آن نيز به تدريج وجود ندارد. در عوض سطح سواد عمومي علمي در يك جامعه بايد آنقدر بالا باشد كه هيچ موضوع شبه علمي قابليت پذيرش در جامعه نزد عموم مردم پيدا نكند. -حال كه موضوع بحث درباره زمين لرزه است، بفرماييد زمين شناسي درباره دليل وقوع اين پديده چه نظري دارد؟ زمين شناسي در مورد وقوع زمين لرزه ها بيشتر به دلايل لرزه زمين ساختي و در اثر گسيخته شدن پهنه گسله در مناطق فعال زمين ساختي در دنيا مي پردازد. برقراري رابطه بين رخداد زمين لرزه ها و پديده هاي سماوي تاكنون مورد نظر جوامع علمي زلزله شناسي در دنيا قرار نگرفته و چه بسا اصل طرح موضوع از اين ديدگاه به دليل كم اطلاعي يا كمبود داده هاي طرح كننده موضوع باشد. كمااينكه اگر به وقوع زمين لرزه ها در سال به صورت آماري بپردازيم، ارتباط خاصي بين رخداد در يك ماه خاص و در نتيجه رابطه با ماه و خورشيد نمي بينيم. بعضي از فيزيكدانان و ژئوفيزيكدانان به شواهدي اوليه در مورد احتمال وجود رابطه بين وقوع زلزله و تغييرات شديد آب و هوايي، رخداد زمين لرزه ها، خورشيدگرفتگي ها و ماه گرفتگي ها و همچنين وقوع بيشتر زمين لرزه ها در ابتدا و ميانه ماه هاي قمري پرداخته اند. البته هيچ يك از اين شواهد به صورت پيش فرض هاي قابل آزمون و قابل انتشار به شكل يك نظريه علمي در مجلات معتبر درنيامده اند و صرفاً به صورت شواهد اوليه قابل رصد (از سوي دانشگران و نه از سوي افراد عادي و بدون پيش زمينه علمي) مطرح شده اند. -آيا تاكنون دانشمندان به روشي دست يافته اند كه بتوانند وقوع زمين لرزه را پيش بيني كنند؟ زلزله پديده يي «تصادفي» و «تعييني»، و بنابراين قابل پيش بيني است. از سوي ديگر زلزله يك پديده طبيعي است و هر پديده طبيعي بر اساس روش علمي قابل پيش بيني است. اساساً يك كار مهم علم و دانشگران پيش بيني است. بنابراين بشر روزي به اين امكان دست خواهد يافت، ولي امروزه بشر امكان پيش بيني زمان و مكان دقيق رخداد زلزله را ندارد. در عين حال پيشرفت هاي خوبي در اين راستا براي «پيش يابي» زمين لرزه و همچنين تحليل خطر وابسته به زمان و برقراري سامانه هاي هشدار پيش هنگام در دنيا حاصل شده كه همگي حاصل پيشرفت هاي خوب بشر در 30 سال اخير بوده كه در اثر پژوهش هاي پيش بيني زلزله نتيجه شده و اين در زماني است كه هنوز بشر نتوانسته به پيش بيني زمان و مكان دقيق رخداد بپردازد.

- جهان قابل فهم است،

- ايده هاي علمي قابل تغييرند.

- دانش علمي با دوام است.

- علم نمي تواند پاسخ هاي كامل براي تمام سوالات ندارد.

- در علم به دنبال شواهد مي گرديم.

- علم از مجموعه اي از منطق وتصورات شكل گرفته است.

- علم متولي ندارد.

- دانشگران تلاش مي كنند تشخيص دهند و از موضع گيري جانبدارانه اجتناب كنند.

- علم با نظم دروني سازمان مي گيرد و در موسسات مختلف هدايت مي شود.

- براي پيشرفت علم قواعد پذيرفته شده گروهي عام وجود دارد.

- دانشگران در امور عمومي هم به عنوان متخصص و هم به عنوان شهروند مشاركت مي كنند.

- منطق در علم منطق ارسطويي است، با رعايت قواعد مختلف براي اطمينان از اينكه تفكر در مسير درستي قرار دارد.

- در منطق، رسمي -فرمال- به معني شكل يا ترتيب موضوع يا ايده در جمله است. يك مفهوم  شايد به صورت يك فرمول جهاني، به معني دقت در ترتيب قسمتهاي مختلف فرمول، بهتر فهميده شود.

امروز پرسپوليس با برد عالي 3-1 در مقابل پيكان در قزوين، به فرم خوبي رسيد و تقريبا در تمام دقايق بازي خوب بازي كرد. علي دائي هم با پرسپوليس برد دوم و متوالي خود را تجربه كرد. به نظرم در خوردن تك گل نيز علاوه بر جاگيري بد دفاع، دروازه بان پرسپوليس، حقيقي، با جاگيري و واكنش بد مقصر بود. به هر حال به نظرم حقيقي در دقايق ديگر بسيار خوب بود و مانع از حملات و ضد حملات پيكان شد. به نظرم بايد كريم باقري را به عنوان بهترين بازيكن پرسپوليس و بازي انتخاب كرد. چون هم گل زد و هم خود خوب بازي سازي كرد. اميدوارم به همين شيوه پرسپوليس زلزله ادامه دهد.

در چهار روز گذشته وقوع زمينلرزه هاي با بزرگاي ۴ يا كمتر در محدوده شمال فيروزكوه موجب  هراس مردم فيروزكوه شده و در خبرها بود كه امروز شنبه مدرسه هاي فيروزكوه تعطيل بود. اولين زمينلرزه - لرزه اصلي در ساعت ۸:۵۰ بامداد چهارشنبه ۳۰ ديماه با بزرگاي ۴.۲ - به گزارش شبكه ملي لرزه نگاري باند پهن پژوهشگاه - رخ داد . و حدود شش دقيقه بعد مهمترين پسلرزه با بزرگاي ۳.۸ اتفاق افتاد. رومركز لين  ا مردم فيروزكوه  اين زلزله و پسلرزه هاي انها در حدود پانزده تا بيست كيلومتري شمال فيروزكوه واقع بوده است. تا بامداد امروز شنبه ۳/۱۱/۸۸ ، كه در ساعت ۲:۴۲، پسلرزه اي با بزرگاي ۲.۸ رخ داد، هفت پسلرزه با بزرگاي بيش از ۲.۵ اتفاق افتاده است.

نكته جالب آن است كه دقيقا بيست سال قبل ، در بامداد ۳۰ ديماه ۱۳۶۸ در محدوده رومركزي همين زمينلرزه امسال فيروزكوه، زلزله اي با بزرگاي ۵.۵ اتفاق افتاد كه در محدوده وسيعي در جنوب البرز - حتي در بخشهايي از تهران - احساس شد. جالب آنكه دقيقا بيست سال بعد در بامداد ۳۰ ديماه زمينلرزه اي البته با بزرگايي كمتر - اينبار ۴.۲- رخ داده است. با توجه به پهنه رومركزي اين زلزله ها، هر دو رخداد را مي توان به قطعه مياني گسل مشا مربوط دانست كه خوشبختانه با بزرگاي كم تا متوسط -در اين دو مورد-جنبا شده است. لطف خدا اين بوده كه زمينلرزه هاي كوچك و متوسط  رخ داده و هشداري بر جنبا بودن اين قطعه از گسل بدون هيچ گونه تلفاتي داده شده است. به نطرم زمان آن است كه يك برنامه عملكرد  مناسب براي بالابردن ايمني در محدوده شهرستان فيروزكوه  نوشته شده و توسط مسئولان شهرستان فيروزكوه اجرا شود. اين بهترين برخوردي است كه - علاوه بر حفظ آرامش - مي توان  با واقعيت لرزه خيزي و نزديك بودن موقعيت شهر فيروزكوه با گسل جنباي مشا داشت.

هر گاه  زلزله هاي مخرب رخ مي دهند ، توجه به زمان رخداد آنها و همچنين علت جويي در مورد زمان و مكان وقوع زلزله نزد بعضي مردم بيشتر مي شود. البته وجود چند شاهد – مثل وقوع چند زلزله مهم ديگر در همان ماه در سالهاي قبل، موجب مي شود، كه بعضي مردم به يك "اين هماني" ساده برسند و بگويند كه مثلا زلزله ها در ماه خاصي بيشتر رخ مي دهند. زلزله 23 ديماه 88 هائيتي، كه موجب تلفات بسيار و تخريب تقريبا تمام زير ساختهاي كشور فقير هائيتي شد و طبيعتا توجه رسانه اي جهاني را برانگيخت، موجب شد كه بعضي مردم در ايران فكر كنند كه چون اين زلزله در ماه دي رخ داده ، و در ايران زلزله بم هم در 5 ديماه 82 در همين ديماه به وقوع پيوست، و زلزله و سونامي باندا آچه اندونزي در 6 ديماه 83 نيز مربوط به همين ماه بود، بنابر اين مي توان  به اين نتيجه ساده رسيد كه زلزله ها در ديماه بيشتر به وقوع مي پيوندند. البته اگر تمام مسائل علمي را مي شد به همين سادگي و با كمترين داده و مشاهده  حل نمود،  شبه علم بايد جاي علم را مي گرفت و باورهاي شبه علمي و خرافات  مسائل بشر را به سرعت – يا لااقل به تدريج – حل مي كرد.

ولي واقعيت اينطور نيست. در ايران، به ازاي تمام ماههاي سال مي توان در تاريخ زلزله هاي ايران به وقوع زلزله  هاي مخرب اشاره كرد، به عنوان نمونه : زلزله خورگو در فروردين 1356 و زلزله ناغان چهارمخال بختياري در فروردين 1356، زلزله كومره سرخي  فارس در ارديبهشت 1378، زلزله منجيل در خرداد 1369، زلزله تيرماه 1360 در گلباف كرمان و زلزله چنگوره در تيرماه 1381، زلزله سيرچ كرمان در مرداد 1360، زلزله بوئين زهرا در شهريور 1341 و زلزله هاي  دشت بياض و فردوس در شهريور 1347 و زلزله طبس در شهريور 1357، زلزله لاله زار كرمان در  مهر ماه 1302،  زلزله كريزان-خواف ، قائنات خراسان  در  آبان  1358، زلزله كولي بنياباد قائنات در آذر 1358، زلزله بم در ديماه 1382، زلزله گرمخان بجنورد در بهمن 1375، و زلزله داهوئيه زرند كرمان در اسفند 1383  همگي زلزله هاي مهم و مخرب حدود 80 سال اخير در ايران بوده اند  كه در ماههاي مختلف سال رخ داده اند. بنابراين ربط دادن زلزله هاي مخرب به لحاظ اماري به يك ماه خاص سال درست نيست. 

ديروز براي خريد در خيابانهاي مركزي تهران بودم. پشت شيشه يك مغازه، تصوير را كه به اين يادداشت پيوست كرده ام ديدم كه حاكي از دعا براي سلامتي ناصر حجازي، دروازه بان تيم ملي فوتبال ايران - در جام جهاني ۱۹۷۸ آرژانتين و دروازبال تيم تاج سابق و استقلال - در ماه عزاي سالار شهيدان، حسين ابن علي -ع- بود. همه مي دانيم كه ناصر حجازي، دروازه بان اسطوره اي فوتبال ايران، اكنون در بستر بيماري است. شايد جالب باشد كه بدانيد وقتي به داخل مغازه دقت كردم، ديدم صاحب مغازه عكسهاي دسته جمعي تيم پرسپوليس و ستاره هاي پرسپوليسي را به قسمتهاي مختلف ديوار مغازه اش زده بود. خلاصه پرسپوليسي حرفه اي -!- به حساب مي آمد. به هر حال از اين كار زيبا و انساني و احساس خوبش خيلي خوشم آمد. ضمن اينكه من نيز براي سلامتي ناصر حجازي دعا مي كنم، عكس را نيز اينجا مي آورم - در فوتوبلاگم هم همراه با يادداشتي گذاشته ام- تا شما هم با اين احساس زيبا و دعا براي اين پيشكسوت فوتبال شريك شويد.

اخبار منطقه زلزله زده هائيتي - زلزله 12 ژانويه 2010 با بزرگاي 7.0- نشان مي دهد، كه امداد رساني در منطقه آسيب ديده ادامه دارد و تازه از ابتداي روز پنجم پس از بحران امكان توزيع كمك ها به طور نسبي در ميان حدود 10% از جمعيت آسيب ديده برقرار شده است. حدود 3 ميليون انسان تحت تاثير اين رويداد بوده اند، حدود نيم ميليون نفر بي خانمان، بيش از 250 هزار مجروح و احتمالا بيش از 150 هزار كشته، همچنان از براوردهايي است كه هنوز تدقيق نشده اند. اين موضوع نشان مي دهد كه يك زمينلرزه با بزرگاي 7.0 در يك كشور جهان سوم، و با موقعيت كانوني در نزديكي منطقه پرجمعيت مي تواند به چه فاجعه انساني بزرگي تبديل شود. مساله مهمي است و بايد جدي گرفته شود، به ويژه در مورد شهرهاي پر جمعيت خودمان كه در نزديكي پهنه هاي لرزه زا قرار دارند.

ديشب در مسابقه اس.ام.اس برنامه نود شبكه 3 تلوزيون، پرسپوليسي ها 51% از كل آرا را براي اعلام طرفداري از يكي از تيم هاي ليگ برتر فوتيال به نام خود ثبت كردند. استقلالي ها 33% از كل آرا را داشتند. اين موضوع نشان داد كه پرسپوليس زلزله پرطرفدارترين تيم ايران است، البته ما كه مي دانتستيم! ولي به لحاظ آماري هم اين موضوع با عددو رقم نشان داده شد.

فاجعه زلزله هائيتي براي تمام كشورهاي در معرض ريسك بالاي زلزله - نظير ما - كاملا جدي است. اتفاقاتي كه از چهارشنبه شب گذشته در هائيتي، اين كشور فقير آمريكاي مركزي، افتاده است نمايانگر نوع فاجعه اي است كه در تمام شهرهاي بزرگ و پر جمعيت كه در معرض ريسك بالاي زلزله هستد، مثل تهران، تبريز، استانبول، اسلام آباد، كراچي، جاكارتا، توكيو، بوگوتا، آتن، الجزيره و ... مي تواند رخ دهد. نوع مشكلات و چالشهاي مديريت سانحه كم و بيش همانهايي هستند كه در تمام اين شهرها قابل تكرار است. مساله زلزله هائيتي را نظير يك سناريوي قابل رخداد براي خودمان- البته خدا نكند- بايد مطالعه كنيم و بررسيهاي پژوهشي بر روي داده هاي اين زلزله از تمام جنبه ها براي تمامي تخصص هاي مرتبط با مديريت سانحه انجام شود و سناريوهاي مشابه در كشور ما مورد بررسي و آزمون قرار گيرد. درس مهمي است، بايد آن را بياموزيم.

بر اساس رخداد زلزله هاي ديشب ساعت ۲۳:۵۳ با بزرگاي ۴.۹، ساعت ۰۰:۵۶ بامداد امروز با بزرگاي ۳.۹ و ساعت ۱۳:۰۴ امروز با بزرگاي ۴.۰  كه ديشب و امروز در نزديكي انديمشك و دزفول رخ داد، سرويس علمي ايسنا مصاحبه اي با من داشت كه با كمي ويرايش در زير مي آورم:

 خبرگزاري دانشجويان ايران - تهران
سرويس: علمي

معاون پژوهشي پژوهشگاه بين‌المللي زلزله شناسي و مهندسي زلزله تاكيد كرد: رخداد زمين‌لرزه هاي «فوج‌گونه» در منطقه زاگرس از جمله استان خوزستان كاملا طبيعي بوده و با خروج تدريجي انرژي زمين احتمال رخداد زمين‌لرزه هاي شديد در اين منطقه را كاهش مي دهد.

دكتر مهدي زارع كه متعاقب زمين‌لرزه‌هاي شامگاه شنبه و بامداد يكشنبه در حوالي انديمشك و حسينيه خوزستان با خبرنگار علمي خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا) سخن مي‌گفت، در خصوص گسل مسبب زلزله 9/4 در مقياس امواج دروني زمين انديشمك گفت: مشخص كردن گسل مسبب زلزله‌هاي با بزرگاي كم و متوسط بسيار مشكل است و براي پيدا كردن آن بايد بررسي‌هاي بسيار دقيق و طولاني مدت صورت گيرد.

وي در عين حال به وجود دو گسل مهم در منطقه اشاره و تصريح كرد: وجود دو روند لرزه‌يي، يكي در انديشمك و ديگري در دزفول باعث شده زلزله‌هاي زيادي در اين منطقه رخ دهد. ضمنا اين دو روند - روند لرزه اي دزفول و روند لرزه اي انديمشك -  در فروبار دزفول از لرزه خيز ترين روندهاي منطقه جنوب غرب زاگرس هستند.  

زارع خاطرنشان كرد: زمين‌لرزه‌هاي شب گذشته و بامداد امروز در خوزستان از نوع فوج‌هاي زمين لرزه است كه هر از چند گاهي در يك منطقه از زاگرس به ويژه در جنوب آن از جمله استانهاي خوزستان، هرمزگان و بوشهر به وقوع مي پيوندد و بزرگاي زمين لرزه‌هاي آن متوسط و كم است و عملا باعث مي‌شود كه انرژي به صورت مجموعه‌اي از زمين لرزه ها آزاد شده و احتمال رخداد زمين لرزه هاي بزرگ در منطقه كاهش يابد.

وي در پاسخ به اين سوال ايسنا كه با توجه به رخداد زمين لرزه‌هاي فوج گونه در منطقه انديمشك آيا ساكنان اين مناطق بايد احتياط بيشتري داشته باشند گفت: وقوع زمين لرزه‌هاي فوج گونه در منطقه زاگرس كه از لحاظ تكتونيكي همواره فعال است، امري كاملا عادي است و ممكن است تا ساعاتي ديگر نيز پس لرزه‌ها ادامه داشته باشد؛ البته تعبير كردن افزايش ميزان لرزه‌ها به فعالتر شدن گسل‌ها در يك مقطع زماني خاص، با توجه به پيچيدگي رفتار زمين، و لرزه خيزي بالاي منطقه كاملا بي معني است و ساكنان مناطق لرزه‌خيز كشور هميشه بايد براي مواجهه با زلزله آماده باشند.