بسيار صبر ببايد پدر پير فلك را 

اين روزها اخباز جام جهاني از مهمترين و جذابترين خبرهاي مورد توجه در سطح جهان است، در خبرها آمده بود كه يك هشت پا تاكنون توانسته تمامي نتايج بازي هاي تيم ملي فوتبال آلمان را به درستي پيش بيني كند، براي بازي نيمه نهايي آلمان - اسپانيا پيش بيني كرده كه اسپانيا مي برد. براي همه واضح است كه در هر حالتي احتمال درست بودن اين نوع پيش بيني ۵۰ درصد است! -چون در يك بازي نيمه نهايي جام جهاني بالاخره يكي از طرفين مي برند!- مهم هم نيست كه يك هشت پا اين كار را بكند، يا يك انسان با هر وسيله اي مثل شير يا خط ، فال گيري، نوشتن يك برنامه  كامپيوتري يا ... اين كار را انجام دهد.  مهم اين نيست كه اين هشت پا را چه كسي در فال گيري مورد نظر به كار گرفته، مهم ميزان توجهي است كه بر انگيخته و جذابيتي كه شبه علم دارد.

البته رسانه ها هر خبري كه جذاب باشد - مثل همين خبر -  منتشر مي كنند، ولي مساله اين است كه چرا اصلا اين روشهاي رمز آلود، شانسي، شبه علمي و مخالف عقل و تفكر همچنان مورد توجه و ظاهرا مهم هستند؟ خلاصي از تفكر و عدم نياز به استدلال، دل سپردن به شانس و اقبال و نشان دادن صحت ظاهري نتايج چنين پيش بيني هايي -  كه بالاخره در بعضي موارد به همان شيوه شانسي درست از آب در مي آيند - ظاهرا چنان جذابند كه مردم در سراسر دنيا هنوز و همچنان به اين خرافات مي پردازند.

البته جام جهاني فوتبال بهانه اين توجه جهاني به يك خبر شبه علمي است، ولي همين بهانه به خوبي نشان داده است كه چگونه شبه علم در ميان مردم دنياي امروز در دهه دوم از سده بيست و يكم قوي است و يشر در دنياي امروز چه راه طولاني در پيش رو دارد تا به روش علمي و تفكر علمي و استدلال و غلبه خرد در كار خود باور بياورد.

ولي ماجراي اين جناب هشت پا، چند  نكته جالب داشت :  ناپيدا بودن روشي كه براي پيش بيني به كار مي گيرد -اصلا روشي به كار مي برد؟- ، حتي اگر از هشت پا هم از پيش بيني استفاده شود و عملا همه هم بدانند كه هيچ روشي در كار نيست، باز هم رسانه ها از او و نتايجش خبر و گزارش پحش مي كنند!، اينكه مردم بالاخره به مطالب رمزآلود، حتي اگر منبع آن هشت پا هم باشد، توجه نشان مي دهند!.

ولي به نظرم از همه مهمتر يك جنبه در اين توجه به هشت پا -و به طور كلي فال بيني-  نهفته است: هر جا كه مساله مهمي در ميان باشد، پيچيدگي در كار باشد،  مردمان از روند كار سر درنياورند و داده هاي كافي در اختيار همه  نباشد، چه كاري راحت تر از فرار از  روش علمي ، دوري از تفكر، تعقل و استدلال و  اجتناب از فشار آوردن به مغر وجود دارد؟ بسياري به دنبال پيشيني غير علمي - به صورت فال بيني - مي روند. خيال همگان هم راحت است كه اين نوع روشها ظاهري از دانايي يا علم در خود دارند، ولي هيچ كس، هيچ روزي نخواهد توانست مراحل و متدولوژي اين نوع پيشيني را پيدا كرده و تبيين كند. و اين هنگامي است كه از علم و روش علمي  دوري جسته ايم. فكر نمي كنيد كه اين موضوع شباهت هايي به مساله استفاده از شبه علم در پيش گويي زلزله  دارد؟ آنجا هم همين اهميت موضوع، پيچيدگي، نبود داده كافي و پناه بردن  هر از چند گاه به شبه علم وجود دارد. هر از گاهي مردمان در حل معضلات خويش  به روشهاي پنهان و ظاهرا علمي، ولي سهل الوصول و در ظاهر رازآلود و سري پناه مي برند.  

همچنان شبه علم جذاب است و اين مساله چالش بزرگ پيش روي دانشگران در دنياي امروز و سده بيست و يكم را نشان مي دهد. راه درازي براي غلبه بر شبه علم در تمام جهان وجود دارد و متاسفانه بي خردي و تمايل به رها شدن از تفكر و روش علمي هنوز در دنيا بسيار  قوي است، و همزمان ميدان دادن به رمالان، فال گيران و جادوگران و شبه دانشگران -!-  ادامه دارد.                

بر اساس آخرين گزارش ناسا  از فعاليت هاي آزمايشگاه جي.پي.ال. در ناسا، استفاده از فناوري تصوير برداري اينترفرومري-رادار مي تواند به پيش بيني زلزله در آينده كمك كند. آندرا دونلان پژوهشگر اين لابوراتوار در ناسا اعلام كرد كه اين فناوري مي تواند در سالهاي آينده به پيش بيني كمك كند.  در دهه شصت ميلادي  توسعه فناوري هاي  تصوير برداري  در آب و هوا شناسي آغاز شد و امروزه - پس از حدود چهل سال - امكان پيش بيني هاريكين ها -طوفانهاي دريايي- امكان پذير شده است. بنابراين با توسعه اين فناوري نوين نيز ميتوان به امكان پيش بيني زلزله از طريق سنجش دقيق تغيير در راستاي گسلها در سطح و مدلسازي جنبش گسل در ژرفا اميد داشت.

در حال حاضر پيش بيني كوتاه مدت به اين طزيق غير ممكن است ولي اين پژوهشگر باور دارد كه امكان خواهد داشت به پيش بيني ميان مدت و داز مدت - در حد ده سال - از اين طريق كمك شود. به اين شيوه چه بسا بتوان روي برنامه هاي كاهش ريسك و مقاوم سازي در مناطقي كه پيش بيني دراز مدت در آن ها صورت مي گيرد تمركز بهتري نمود.   

ياد آوري مي كنم كه استفاده از اين فناوري در ايران نيز آغاز شده (البته نه هنوز به طور مستقيم براي پيش بيني زلزله) و اخيرا يكي از دانشجويان دكتري زلزله شناسي پژوهشگاه - خانم دكتر مهاسا روستايي - از رساله دكتري خود كه بر مبناي استفاده از همين فناوري در سنجش تغييرات در سطح زمين در منطقه بندرعباس بود- دفاع نمود.

http://www.jpl.nasa.gov/news/features.cfm?feature=2190
http://edition.cnn.com/2010/TECH/space/06/30/nasa.earthquakes/index.html

امروز بعد از ظهر دور يك چهام نهايي جام جهاني فوتبال ۲۰۱۰ آفريقاي جنوبي آغاز مي شود. در طي سه هفته گذشته اين مسابقات مورد توجه گروه زيادي از مردم به ويژه جوانان ايران و ديگر نقاط جهان بوده است. نكته هايي كه تاكنون مي توان از برگزاري مسابقات در سه هفته گذشته در آفريقاي جنوي از ديدگاه من خلاصه كرد - البته بر اساس آنچه ما در تلوزيون ديده ايم و در اخبار و اينترنت دنبال كرده ايم - عبارتند از:

- اين مسابقات در حالي از تلوزيون پخش شد كه از تجربه پخش مسابقات فوتبال اروپايي و جهاني در تلوزيون در سالهاي گذشته به باور من كمتر بهره اي گرفته شد. بسياري از گزارشگران - به جز عادل فردوسي پور و تا حدي مزدك ميرزايي - با كمترين مطالعه و آشنايي نسبت به تيمها، شرايط مسابقه و سابقه تاريخي دو تيم  و.. پشت ميكروفون نشستند. بگذريم از آنكه هنوز تلفظ بسياري از نامهاي خارجي غلط است - اكثر نامهاي بازكنان فرانسه و ايتاليا و كلا كشورهاي لاتين كه تعداد زيادي از تيمهاي مهم حاضر در جام جهاني را شكل مي دهند با تلفظ هاي اشتباه در تلوزيون ادا مي شوند. در مورد نامهاي كره اي و ژاپني چون اطلاعي ندارم ، اظهار نظر نمي كنم  ولي با وضعي كه در مورد تلفظ نامهاي لاتين مي بينم، ترديد دارم كه آن نامها هم به درستي ادا شوند! در تفسيرهاي بعد از بازي هم كارشناسان - به غير از دكتر صدر - اكثرا بر تاكتيك تيمي اشاره مي كنند كه به طور موجز و مختصر از سوي تلوزيون پحش كننده جام جهاني ارائه مي شود - مثلا سيستم بازي ۴-۲-۳-۱ يا ۴-۴-۲ و ... - ولي مشكلات تيمها بررسي نمي شود و اساسا بحث كيفي جانداري صورت نمي گيرد. بر عكس همه كارشناسان و اكثر گزارشگران نگران نتايج تيمهاي آسيايي هستند! مثل اينكه كار مهمتري براي ما ايراني ها جز اين نگراني -موفقيت تيمهايي مثل دو كره و ژاپن و استراليا و نيوزيلند-  باقي نمانده! . ضمنا توجه كنيد كه امروز كارشناسي كه به برنامه دورخيز شبكه دو آمده بود و بازيكن سابق تيم ملي ما در جام جهاني ۷۸ آرژانتين بود دليل ضعف و حذف ايتاليا را كمبود بازيكن ايتاليايي مطرح در ليگ حرفه اي اين كشور -و فراواني بازكن خارجي-ناميد و گفت مثلا در باشگاه اينتر ميلان در حال حاضر فقط سه بازكن ايتاليايي وجود دارد  كه هر سه ذخيره هستند! ولي با رجوع به سايت اين باشگاه مي توان فهميد كه در حال حاضر اين باشگاه شش بازيكن ايتاليايي دارد! .  به اين مي گويند اوج به روز بودن و استدلال!.  كم كم گوشه اي از دلايل عدم حضور موفقيت آميز فوتبال ما در سطح جهاني با اين كارشناسان - كه بيشتر از مربيان و مدرسان كنوني فوتبال ما هستند - مشخص مي شود.

- هواداري ايزاني ها از تيمهاي موجود در جام جهاني فوتبال به نظرم پديده جالب و پيچيده اي - همزمان!- است. تا آنجا كه به سبك بازي تيماي مختلف برمي گردد، درك مي كنم كه مثل يكي از سبك برزيل خوشش مي آيدد و ديگري (از جمله خودم!) از هلند. ولي اينكه يك ايراني مثلا طرفدار متعصب برزيل يا آلمان و ... باشد ، من معنيش را درك نمي كنم! به غير از هواداري از تيم ملي فوتبال ايران، كه به دلايل ملي منطقي است، هموطن من كه اصلا از مشخصات - فرهنگي و ورزشي - كشور ديگر اطلاع چنداني ندارد - و حتي ممكن است اطلاعات  فني زيادي  از تيم مورد نظر نداشته باشد (و اصلا در اين وادي ها هم نباشد!) چطور ممكن است كه -مثلا-يك ايتاليايي دو آتشه باشد؟! به هر حال در حد سرگرمي و تفريح اين موضوع را مي پذيريم و خيلي مته به خشخاش نمي گذاريم.

- در هيچيك از تحليل هاي پخش شده از شبكه سه و يا راديو ورزش - كه آن را كمتر شنيدم و فقط موقعي كه منزل نبودم ، به راديو ورزش گوش دادم  - نديدم و نشنيدم كه كسي در اين مورد صحبت كرده باشد كه هر يك از تيمهاي حاضر در اين مسابقات - تا اين مرحله - چند بازيكن در سطح جهاني دارد؟ چند نفر از انها در سطح درجه يك دنيا بازي مي كنند؟ به بازكنان مهم همه تيمها اشاره شده ولي هيچ نگاه موشكافانه اي از سطح تيمها - اينكه در كلاس جهاني هستند يا نه؟ - نديديم. همه ما مي دانيم كه صرف انتخاب تيمي براي شركت در دور نهايي جام جهاني - به عنوان يكي از ۳۲ تيم - الزاما به معني سطح جهاني آن تيم نيست. اين را اضافه كنيد به اينكه به مراحل آماده سازي تيمها اشاره درستي نشد. در مورد اردوي گران قيمت تيم فرانسه در آفريقاي جنوبي بسيار صحبت شد ولي بحث نشد كه صرف اردوي گران قيمت نشان از مراحل درست آماده سازي  و مديدريت تيم فرانسه -يا مثلا ايتاليا، كه هر دو در همان دور مقدماتي حذف شدند- هست يا نه؟ اصلا اين تيم ها صلاحيت برد داشتند كه نتوانستند حتي به يك برد برسند؟

- پنج شنبه شب- ۱۰ تيرماه- بحث جالبي در مورد دخالت فيفا در نتايج و ساماندهي شرايط قهرماني براي بعضي تيمها بين آقايان فردوسي پور و صدر - به عنوان مخالف اين بحث - و نصير زاده به عنوان طرح كننده موضوع، در گرفت . آقاي دكتر صدر معتقد بود كه تصور توطعه آميز از جام جهاني لذت فوتبال را از بين مي برد، ضمن اينكه بيان كرد كه به هر حال موضوعي كه گردش اقتصادي به اين بزرگي ايجاد كند، نمي تواند در تعيين ميزبان و جا به جا كردن سهميه ها بدون مساله و دخالت فيفا و اعمال نفوذ برگزار شود. من با نظر دكتر صدر موافقم.    

- دست آخر آنكه فوتبال براي آينده بهتر كه شعار فيفا بود به خوبي از سوي دكتر صدر در برنامه هاي مختلف (از ديد اجتماعي) مورد تاكيد قرار گرفت ولي البته نقد كافي در اين مورد نشد كه به هر حال اين مسابقات شرايط اسف بار كشور ميزبان از نظر بسياري از استانداردهاي اوليه را نمي تواند بهبود چنداني ببخشد. از ورزشگاههاي مدرن ايجاد شده نمي توان در آينده  استفاده درست و به صرفه اي در كشوري چون آفريقاي جنوبي  نمود. به هر حال خوشحالم كه حداقل دكتر صدر و عادل فردوسي پور در برنامه يك جهان - بك جام حضور داشتند.  

در ساعت حدود 7:30 بامداد اول تير 81 زمينلرزه اي با بزرگاي 6.3 منطقه و روستاهاي چنگوه و آبدره از شهرستان آوج در استان قزوين را به لرزه در آورد. در اثر اين رخداد كه حدود 300 كشته بر جاي گذاشت، دو روستاي ياد شده كاملا تخريب شدند، و خسارات عمده اي به شهر آوج وارد آمد. بلافاصله پس از زلزله به همراه آقاي دكتر عشقي دوست و همكار ارجمند و استاد سازه و مهندسي زلزله در پژوهشگاه عازم منطقه زلزله زده شديم و حدود هفت ساعت پس از رخداد در پهنه رو مركزي بوديم. اين زود رسيدن با مشاهده وضع اسف بار مردمي كه خود به خود امدادي پرداخته بودند و تلاش مي كردند تا عزيزان احتمالا زنده مانده - يا جنازه كشته ها - را از زير آوار بيرون بكشند، همراه شد (و بلافاصله من با حمله ميگرني مواجه شدم!). مطالعه اوليه را آغاز كرديم و همان روز اول به براورد نسبتا درستي از گستره خرابي ها در پهنه رو مركزي رسيديم و گسيختگي سطحي هم كه البته با گسترش محدوده در حد فاصل چنگوره و آبدره به سطح زمين رسيده بود هم يافته شد. البته همان روز اول تعداد زيادي لودر و بولدوزر در چنگوره مشغول آوار برداري شده بودند (و معلوم نشد چرا اين تعداد زياد خودرو سنگين به محلي آمده اند كه هنوز احتمال وجود مجروحان و زنده ها در ان وجود داشت) و در اين ميان ناله ها و فرياد هاي مردمي كه از فاجعه باز مانده بودند بسيار دلخراش شده بود. ياد جانباختگان زمينلرزه چنگوره گرامي باد.

گسل چنگوره در ادامه غربي گسل زمينلرزه اي ايپك كه جنبايي اش زمينلرزه 1341 بوئين زهرا -با بزرگاي ۷.۲-را موجب شد قرار دارد. اين سامانه اي فعال است و زمينلرزه مهم تاريخي 1170 ميلادي در نزديكي اشتهارد هم به همين روند مربوط است. ادامه شرقي اين روند به سامانه گسل شمال تهران -با زمينلرزه پيش از تاريخ حدود ۳۰۰۰ سال قبل و احتمالا زمينلرزه ۱۸۳۰- مي رسد. موضوع زمينلرزه چنگوره از ديدگاه بررسي زمينلرزه هاي متوالي در سامانه هاي گسله، از ديدگاه خطر زمينلرزه در مناطق تهران و كرج - به ويژه غرب استان تهران و منطقه تاكستان و قزوين- بسيار مهم است. مطالعه اي است كه همين امروز هم اهميت انجام آن بسيار بالاست.

امروز بيستمين سالروز زمينلرزه ۳۱ خرداد ۶۹ منجيل است. بيش از ۱۵هزار نفر - بر اساس آمار سازمان برنامه - در اين رخداد كشته شدند. البته آمار هاي ديگري از تلفات در اين زلزله هم منتشر شد. ده ها هزار نفر نيز معلول، مصدوم و مجروح از اين  زلزله بر جاي ماند. سه شهر منجيل، رودبار و لوشان خسارتهاي عمده اي ديد به نحوي كه مي توان گفت كه شهر منجيل به طور كامل تخريب شد. البته شهرهاي ديگر گنجه، آب بر، لاهيجان، كوچصفهان، رشت، منجيل، قزوين، زنجان و ده ها شهر و  روستاي ديگر نيز در اين زلزله دچار خسارت هاي فراوان شدند كه موجب كشته شدن هموطنانمان در اين شهرها نيز شد. زلزله منجيل با بزرگاي ۷.۳، و ژرفاي ۱۹ كيلومتر و ايجاد گسيختگي گسل زمينلرزه اي به طور ناپيوسته و با قطعات با طولهاي مختلف و  در طول كلي  حدود هشتاد كيلومتر ، و ساز و كار ژرفي فشاري با مولفه امتداد لغز رخ داد.

روز قبل از زمينلرزه منجيل، من در آخرين كلاس دوره ليسانس زمين شناسي دانشكده علوم دانشگاه تهران بودم و از آن روز به  بعد فصل امتحانات ما آغاز شد.  آن زمينلرزه فاجعه بار در واقع شوك بزرگي بود كه به  نسلي كه من نيز عضوي از آن نسل بودم، وارد شد. بعد تر وقتي در شركت مهاب قدس كار مي كردم، شخصا پيشنهاد كردم تا مطالعات لرزه زمينساخت مربوط به بازسازي سد منجيل را- كه در اين زلزله آسيب ديد ولي خوشبختانه گسيخته نشد، در حالي كه مخزن سد لبالب پر از آب بود- بر عهد بگيرم كه خوشبختانه از اين پيشنهاد و داوطلبي من استقبال شد و همين آغازي بود بر حضور و بررسي ها و مطالعات - اندك و در حد توان كم و ناچيز خودم - كه در پهنه زلزله زده انجام دادم. در طي يك سال پس از رخداد زلزله منجيل براي مطالعات گوناگون - گسل زمينلرزهاي، اثر زمينلرزه بر ساختگاه سد منجيل و بر تاسيسات آن، براورد شدت و مطالعات زمينلغزشها- به طور ناپيوسته حدود ۴۰ روز را بر روي زمين و در منطقه زلزله زده گذراندم. از مناسبتها و بهانه هاي مختلف هم استفاده مي كردم تا هر طور شده خودم را دوباره به همان منطقه برسانم. ديدن آنچه بر سر مردم منطقه آمده يود، نوعي شوك عاطفي بر من و افرادي چون من وارد كرده بود كه اولا موجب مي شد تا از نظر تخصصي بيشتر جستجو كنيم تا ببينيم دليل اين اتفاق و گستردگي خرابي ها در حد توان و از ديد خودمان چه بوده و از طرف ديگر اندوهي بر دلمان ماند  تا  اين پيوستگي عاطفي تا به امروز در من باقي بماند و همچنان و در سفرهاي هر ساله با دانشجويانم - به ويژه در دانشگاه تهران، دانشكده فني - به منطقه زلزله زده برويم و ضمن  بررسي تغييرات ايجاد شده و در حال انجام در آن منطقه، مسائل اين زلزله را براي دانشجويانم تشريح كنم.  

از نظر تحصيلي پايان نامه كارشناسي ارشد من در مورد بررسي اثرهاي ساختگاه بر جنبش شديد زمين و شتابنگاشتهاي ثبت شده در زلزله منجيل بود. در تز دكتري خودم نيز بخشي از مطالعات مربوط به تز را بر زلزله منجيل و ايستگاههاي شتابنگاري كه اين رخداد را ثبت كرده بودند مربوط بود. كارهاي ديگري نيز در مورد وقوع زمينلغزش هاي منطقه انجام دادم كه در چند مقاله منتشر شد.

زلزله منجيل در واقع اولين زمينلرزه ايران بود كه به معني واقعي كلمه در منطقه اي شهري و محدوده اي مدرن - با زير ساختهايي از قبيل سد،  نيروگاه، سد تنظيمي، كانال، بزرگراه، انواع جاده ها، كارخانه، سيلو، منبع هاي آب و ... - رخ داد. از اين ديدگاه از نظر مهندسي زلزله اين زلزله مثال بارزي از اتفاقي است كه متاسفانه در بسياري از مناطق شهري ما حتي با ابعادي بزرگتر قابل تكرار است.

زلزله منجيل درست در هنگام پخش بازي برزيل- اسكاتلند در جام جهاني ۱۹۹۰ ايتاليا از تلوزيون ما رخ داد. اين اتفاق به گفته بعضي از مردم منطقه زلزله زده كه از زلزله جان سالم به در بردند، موجب شد تا برخي از آنها كه بيدار بودند - زلزله در ۳۶ دقيقه بامداد رخ داد - و در حال تماشاي بازي از تلويزيون بودند، بتوانند زنده بمانند ، البته اگر جايي بودند كه مي توانستند عكس العمل فيزيكي و منطقي از خود نشان دهند.

زلزله منجيل در عرصه سينما هم محل تهيه و تصوير برداري و خلق آثاري چون زير درختان زيتون ساخته عباس كيارستمي بود كه در سال ۱۳۷۷ برنده نخل طلاي جشنواره كن در فرانسه شد، تنها فيلم ايراني كه تاكنون به جايزه اي در اين حد دست يافته است. ضمنا همين كارگردان  فيلم خانه دوست كجاست را قبل از زلزله -۱۳۶۵- در اين منطقه ساخته بود كه تصاوير زيبا و منحصر به فرد از مناطق اطراف رودبار از رستم آباد و پشته كه بسيار آسيب ديدند در اين فيلم ثبت و ضبط شده است. بايد همينجا به فيلم اي ايران ساخته ناصر تقوايي -۱۳۶۸- نيزاشاره كنم كه در ماسوله ساخته شد كه در اين زلزله آسيب ديد و فيلم مذبور تصوير منطقه و شهر زيباي ماسوله در قبل از  رخداد زلزله ۱۳۶۹ منجيل ثبت كرده است.

سمينارها و كنفرانسهاي مختلفي در اين سالها يا به طور كامل به زلزله منجيل مربوط بوده يا مطالعات مربوط به آن در بخشي از اين همايشهاي علمي ارائه شده است. به هر حال به باور من جاي برگزاري يك كنفرانس بين المللي به مناسبت بيستمين سالروز زلزله منجيل به ويژه در دانشگاه گيلان در همين امسال خالي بود. اميدوارم اين اتفاق مهم در تاريخ معاصر ما هيچگاه فراموش نشود و متخصصان ايراني كه در زمينه هاي زلزله شناسي و مهندسي زلزله و شاخه ها و رشته هاي مرتبط  تحصيل مي كنند و همچنين رشته هاي علوم انساني مربوط به زلزله- كه در اين زمينه ها همچنان ما ضعفهاي فراوان داريم - با تمركز بر زلزله منجيل و ساير زمينلرزه هاي اصلي و شديد ايران، مساله  را تشخيص دهند. در زمينه هاي مربوط به زلزله مي توان كارهاي مختلفي انجام داد. ولي تشخيص اينكه در ايران مساله ما چيست، بسيار مهم است. زلزله منجيل نماد خوبي براي پاسخ به اين سوال است كه مساله ما چيست و اساسا از چه نوعي است.

 زلزله منجيل اساسا مسير زندگي مردم منطقه زلزله زده را عوض كرد. مردمي كه هر كدام بر سر كار خود بودند و در انديشه آينده خويش، ناگهان اين فاجعه طبيعي طومار زندگيشان را در هم پيچيد. زندگي شان به كلي تغيير كرد. بعضي از خانواده ها تمامي اعضايشان را از دست دادند و تعداد زيادي نيز معلول و مجروح شديد برايشان باقي ماند. شهر كاملا تخريب شده منجيل، با بازسازي تقريبا به طور كامل تغيير چهره داد و شهر جديدي در منجيل ساخته شده است. اين مساله با نسبتهاي كمتري در رودبار، لوشان، گنجه، تارم عليا  و .... نيز صادق است. البته بسياري از مردم محل كسب و كار و اشتغال خود را نيز در اين زلزله از دست دادند و بنابراين از نظر اجتماعي اين اتفاق يك چرخش مهم در زندگي مردم بود.  لحظه رخداد زلزله و اتفاقات پس از آن به قدري هولناك  بود كه همين امروز هم اگر از بازماندگان  زلزله منجيل سوال شود، خاطرطات بسيار شوك آوري از آن فاجعه تعريف مي كنند.

   به روان تمام جان باختگان زمينلرزه ۳۱ خرداد ۶۹ منجيل درود مي فرستيم و از خداوند متعال براي تمام آنها در خواست رحمت و مغفرت و  آمرزش روح دارم. خوانندگان اين يادداشت لطفا فاتحه اي براي كشته هاي زلزله منجيل بخوانند.   

بالاخره كتاب من تحت عنوان مباني تحليل خطر زمينلرزه منتشر شد. از ساعاتي پيش كه نسخه چاپ شده اين كتاب به پژوهشگاه رسيده هجوم علاقه مندان بر خريد كتاب هم اغاز شده است. لطفا قبل از اين كه تمام شود بشتابيد، چون خريداران صف بسته اند! و چند نفر رفتند زير دست و پا...! . ضمنا اين همان كتاب درسي من براي درس تحليل خطر زمينلرزه است.

اخيرا دادستان لاكويلا - شهري كه در ۱۶ فروردين ۸۸ زمينلرزه اي با بزرگاي ۶.۳ تخريب شد و تلفات و خسارتهاي زيادي به آن وارد شد - دانشمندان ؛كميسيون ريسكهاي بالاي ايتاليا؛ را به دليل اينكه به موقع - شش روز قبل از زلزله لاكويلا - هشدار لازم را نداده اند، به اتهام كشتار مردم تحت تعقيب قرارداده است. منبع اين اتهام و تعقيب قضايي به ادعاي جولياني، فيزيكداني كه مدعي امكان هشدار و پيش بيني كوتاه مدت براي اين زلزله بود، بر مي گردد. اكنون دانشمندان زلزله شناس ايتاليايي كه در ميان آنها نام دانيلا پانتوستي زلزله شناس در دانشگاه رم نيز به چشم مي خورد، نامه اي سرگشاده خطاب به رئيس جمهور ايتاليا تهيه كرده و از زلزله شناسان دنيا هم خواسته اند كه به آنها بپيوندند. در اين نامه توضيح مفصلي در مورد فعاليتهاي انجام شده در اين كشور براي مطالعات كاهش ريسك و تلاشهاي انجام شده با روش علمي براي شناخت خطر و توسعه كدها و آئين نامه هاي ساختماني در ايتاليا ارائه شده است. و در نهايت از رئيس جممهور اين كشور در خواست شده تا در ايتاليا دانشمندان به دليل عدم اعلام پيش بيني كوتاه مدت  - چيزي كه هنوز عملياتي و امكان پذير نيست - در جايگاه متهم ننشينند و محاكمه نشوند. متن نامه را عينا در زير مي آورم.

به نظرم اين موضوع بايد مورد توجه كساني قرارگيرد كه هر از چند گاهي از موفقيت دانشمندان ايراني در پيش بيني كوتاه مدت، و دستيابي به فناوري منحصر به فرد در اين زمينه  خبر مي دهند. آيا به چنين شرايطي فكر نمي كنند كه فقط يك ادعاي ساده و به ظاهر مهم و بزرگ - البته بي پايه و داوري نشده و بي اساس - چگونه مي توانند يك جامعه علمي را  با چالش مواجه كند؟ مثال آن را هم ببينيد: ايتاليا كشوري لرزه خيزي است كه مطالعات زلزله شناسي و مهندسي زلزله در آن در سطح بسيار پيشرفته و با كيفيت بالاي بين المللي صورت مي گيرد. نقشه هاي پهنه بندي خطر در آن تهيه شده و مدام روز آمد مي شوند، زمينه هاي مختلف مهندسي زلزله، برآورد و كاهش ريسك و مديريت بحران  در پژوهشگاهها و دانشگاههاي مختلف اين كشور انجام مي شود.  ضمنا مطالعات پيش بيني زلزله با همكاري هاي بين المللي  در موسسه پژوهشي فيزيك نظري عبدالسلام در تريسته و دانشگاه تريسته و دانشگاههاي ديگر ايتاليا در حال انجام است. اين مطالعات و پژوهشهاي با كيفيت نيز هيچگاه نه اعلام عمومي شده و نه چالشي در عرصه همگاني - قبل يا بعد از رخداد يك زلزله - ايجاد نكرده است. ولي اين پژوهشها همچنان به گستردگي و كيفيت بالا  دنبال مي شود و نتايج آن صرفا در مجلات معتبر علمي - پژوهشي يين المللي منتشر مي شوند.

هياهو كردن در عرصه علم، ممكن است به صورت كوتاه مدت و گذرا احساس پيروزي و سربلندي به ما بدهد ولي تبعات آن مي تواند مشكلاتي باشد كه هنگام رخداد يك زلزله مهم و به ويژه پس از ان مي تواند دانمگير شود.  هوشيار باشيم.

Open letter to the President of the Republic of Italy
 
Two weeks ago in Italy, the L’Aquila Prosecutor’s office indicted scientists, some of them members of the “Commissione Grandi Rischi” (Commission for High Risks), and civil protection officials for manslaughter. The basis for the indictment is that these people did not provide a short-term alarm to the population after a meeting of the Commission held in L’Aquila six days before the Mw 6.3 earthquake that struck that city and the surrounding area.
 
The allegations against the scientists are completely unfounded. Years of research worldwide have shown that there is currently no scientifically accepted method for short-term earthquake prediction that can reliably be used by Civil Protection authorities for rapid and effective emergency actions.
 
The international seismological community has long recognized that the best approach to defending populations from catastrophic earthquakes is not through earthquake prediction, but through risk mitigation and the application of appropriate safety measures to prevent buildings from collapsing. In this regard, the development of seismic hazard maps, which provide estimates of the probability of occurrence of predefined values of peak ground motion in a given time period, provide the specifications required by building codes to avoid collapse of buildings and the resulting fatalities
 
Italy is an earthquake-prone country. An improved seismic hazard map that summarizes decades of research on earthquake occurrence and effects was completed in 2004 (see http://zonesismiche.mi.ingv.it/). It is the result of the work of many scientists, it is considered to be one of the best seismic hazard maps in Europe, and it has been used as a basis for the Italian building code beginning in 2008 (“Norme Tecniche per le Costruzioni”, GU n.29 del 04/02/2008). It should be viewed as the primary  contribution of the Italian earthquake scientists to their Country.
 
Seismic hazard maps must also be used for conveying to the population the basic concepts of earthquake hazard, awareness, preparedness, and response. Increased consciousness of the earthquake hazard and associated risk should also foster further prevention actions by national and local authorities. Overall, earthquake preparedness and damage prevention in the form of retrofitting are not only possible but mandatory in a country affected for the most by moderate size earthquakes that often result in catastrophes for the society because of the large percentage of seismically unreinforced buildings.
 
Education, awareness, preparedness and retrofitting are the best tools for mitigating the impact of the catastrophic earthquakes that will inevitably affect Italy in the future.
 
The scientific community involved in earthquake science urges the Italian government, local authorities and decision makers in general, to be proactive in establishing and carrying out local and national programs to support earthquake preparedness and risk mitigation rather than prosecuting scientists for failing to do something they cannot do yet - predict earthquakes.

        
Daniela Pantosti
Alberto Michelini
Alessandro Amato
Massimo Cocco
Ingrid Hunstad
Warner Marzocchi
Claudio Chiarabba
 Massimiliano Stucchi

 جام جهاني ۲۰۱۰ آفريقاي جنوبي جمعه گذشته ۲۱خرداد  با مراسم افتتاحيه و بازي آفريقاي جنوبي - مكزيك در استاديوم ساكر سيتي ژوهانسبورگ آغاز شد. اولين بازيها خيلي شگفت انگيز نبوده است. البته مسائل شگفت انگيز در اين جام جهاني وجود دارد. يكي بوق هايي است كه از ابتداي بازي تا آن انتها، تماشاگران - ظاهرا از طرف هواداران هر دو طرف و حتي بي طرفها! - به صدا در مي آورند و ما كه از تلويزيون مي شنويم  برايمان خوشايند نيست، چه رسد به بازيكنان نگون بختي كه از ابتدا تا انتها بايد اين صدا را تحمل كنند!.

ساخت ورزشگاههايي به اين مدرني و زيبايي نيز بسيار تحسين برانگيز است. زيرساختهاي خوبي در آفريقاي جنوبي براي جام جهاني ايجاد شده است. البته اين بحث هميشه وجود داشته كه بالاخره از اين استاديوم ها پس از جام جهاني چه استفاده مفيد و به صرفه اي مي توان كرد؟ اين بازيها چه تاثير مثبتي در وضع زندگي مردم فقير اين كشور به ويژه سياهان همچنان گرفتار در بيماري، ايدز، بيكاري و ساير آسيبهاي اجتماعي دارد؟ آيا اين توجه جهاني به دليل جام جهاني، سرعت رشد را در اين كشور درحال توسعه  بيشتر مي كند؟   

اما در مورد بازيها : در بازي اول ، نحوه بازي آفريقاي جنوبي خيلي جالب بود و حتي به نظرم حق ميزبان در مقابل مكزيك برد بود. بازي دوم بين فرانسه و اروگوئه خيلي بي حال بود. در عين حال به نظرم هنوز با  حضور هانري، آن هند معروف كه به صعود فرانسه و حذف ايرلند انجاميد به ياد ها مي آيد. ولي تيم فرانسه به طور كلي در اولين بازي اصلا خوب نبود. روز دوم با بازي خوب جمهوري كره - كره جنوبي - در مقابل يونان و برد ۲-۰ آنها آغاز شد. نكته قابل توجه در اين روز  بازي متوسط انگليس و گلي بدي بود كه دروازبان اين تيم در مقابل آمريكا خورد، و بازي ۱-۱ مساوي شد. روز سوم هم با باخت الجزاير آغاز شد. غزال مهاجم الجزاير كه نسبتا خوب بازي مي كرد، با دو خطاي بيهوده و پي در پي و پس از حدود ۲۰ دقيقه حضور در بازي اخراج شد و تيم خود را ده نفره كرد! اسلوني هم ده دقيقه به پايان گل برتري را زد. البته بازي مهم ديشب بين آلمان و استراليا بود كه آلمان راحت و ۴-۰ برنده شد. و داور بازي در نيمه دوم يك بازيكن استراليا را به دليل خطاي خطرناكي كه انجام داد اخراج كرد.

در سه روز اول گزارش اين بازي ها از تلوزيون شبكه سه ما نسبتا مطلوب بوده است.  حضور نسل جديدتري از گزارشگران كه اطلاعات در حين بازي و پس از بازي را در استوديو مطرح مي كنند، نكته جالب و خوبي است. ولي همچنان گزارشگر برتر و مطلع ، عادل فردوسي پور است. او كسي است كه مشخصا براي هر بازي كه گزارش مي كند زحمت مي كشد، مطالعه مي كند و با آخرين دانسته هاي ممكن پشت ميكروفون مي نشيند. بعضي از همكارانش اينگونه نيستند و يا با حماسي كردن لحن گفتار و يا با بي خاصيت ادا كرن جملات فضايي جداي از بازي در جريان را به تماشاگران منتقل مي كنند!. تنها گزارشگري كه نسبتا خوب و شبيه فردوسي پور  است، مزدك ميرزايي است.   مشخص نيست كه چرا هيچ كدام از اين تيم گزارشگري در آفريقاي جنوبي نيستند؟ به نظرم بهتر بود كه گروهي اعزام مي شدند و چه بسا اين اتفاق در روزها و هفته هاي بعد بيافتد. البته يك گزارشگر صدا و سيما كه از محل بازيها چند نوبت در ميان اخبار به گزارش حواشي بازيها مي پردازد، بسيار از اخبار عقب است! و مشخص نيست كه چرا نگاهي به سايتهاي خبري نمي اندازد تا پس از به روز كردن دانسته هايش همان چند جمله را جلوي دوربين بگويد. اصحاب رسانه لابد مي دانند كه امروزه حتي دانش آموزان مدارس نيز به اطلاعات و دانسته هاي خوبي در زمينه هاي مورد علاقه خود به صورت روزآمد مجهز هستند و هر آن كه اراده كنند از طريق اينترنت اين دانسته ها را مي توانند از منابع معتبر خبري گوناگون كسب كرده و كنترل كنند. حضور يا عدم حضور فيزيكي در محل وقوع خبر امروزه دليل موثري بر دانستن يا ندانستن اصل اخبار نيست.  

يك نكته در مورد دكور برنامه يك جهان-يك جام كه مخصوص گزارش جام جهاني است: و آن اينكه نمي دانم جرا برخلاف دو جام جهاني و دو جام ملتهاي اروپاي قبلي - به ويژه جام جهاني ۲۰۰۶ و جام ملتهاي اروپاي ۲۰۰۸- كه دكور ويژه برنامه هاي شبكه ۳ بسيار جالب بود، دكور برنامه امسال خيلي تيره، تاريك، و سر هم بندي شده -بيشتر شبيه يك انباري!- است!؟ انتظار مي رفت كه روز به روز در همه زمينه ها پيشرفت حاصل شود، ولي در اين زمينه به نظرم پسرفتي رخ داده است!.   

در نهايت هم بايد بگويم جاي تيم ملي فوتبال ايران خيلي خالي است. با اين نوع بازي كه تيمهايي مثل استراليا، يونان و الجزاير كردند، اين سوال در ذهن مي آيد كه تيم ما در حد اين تيمها نيز نبود كه بتواند در اين جام باشد؟ انشاالله جام جهاني بعدي.

امروز در راديو گفتگو به ميزباني مهندس جعفريان، سردبير برنامه پژواك شهر گفتگويي در مورد بحثهاي اخير در مورد پيش بيني زلزله بين دكتر فاطمي عقدا، دكتر عكاشه و من صورت گرفت. اين گفتگو در دو بخش ضبط شد كه بخش هاي اول  و دوم آن را از طريق سايت فورشرد مي توانيد دانلود كرده و بشنويد.